Để trở thành bậc thầy ghi nhớ

Trong hơn 10 năm hướng dẫn kỹ thuật ghi nhớ, một trong những câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất là: “Nếu đặt mục tiêu ○○ / muốn đạt trình độ ○○ / muốn làm chủ kỹ thuật ghi nhớ thì cần luyện tập ‘bao lâu’?” Cụm từ ‘bao lâu’ này bao hàm tất cả những điều sau.

• ‘Thời gian’ cần để đạt đến trình độ mục tiêu (từ vài tháng trở lên)
• ‘Thời lượng’ đầu tư cho việc luyện tập trong một ngày
• Số ngày và nhịp luyện tập trong một tuần
• Các loại bài tập và thói quen luyện tập

Đây là những điều mà người mới bắt đầu học kỹ thuật ghi nhớ chắc chắn sẽ vô cùng thắc mắc. Vì vậy, trong bài viết này tôi sẽ tổng hợp câu trả lời cho từng câu hỏi. Tuy nhiên, xin lưu ý rằng những nội dung được trình bày ở đây chỉ là trải nghiệm cá nhân của tôi, hoàn toàn không thể xem là sự thật mang tính khái quát hay đáp án đúng. Hy vọng bài viết này sẽ giải đáp những điều bạn đang băn khoăn.

Khoảng thời gian cần để đạt trình độ mục tiêu

Muốn ước tính thời gian luyện tập cần thiết, trước hết phải biết trình độ mục tiêu ở mức nào. Mỗi người học kỹ thuật ghi nhớ đều hướng đến một mức độ khác nhau, và mục đích cũng đa dạng.

Có người muốn ghi nhớ tốt một loại thông tin cụ thể, có người muốn học tốt ở trường hoặc đỗ kỳ thi đang chuẩn bị, cũng có người muốn cải thiện khả năng tập trung hay hiệu suất công việc trong đời sống hằng ngày. Vì mục đích và lý do học tập của mỗi người khác nhau, trình độ kỹ thuật ghi nhớ cần thiết để đạt mục đích đó cũng khác nhau.

Nếu chỉ muốn ghi nhớ tốt các từ vựng ngoại ngữ, bạn có thể chỉ học và luyện những phương pháp ghi nhớ cần cho việc học từ vựng rồi đạt trình độ mục tiêu tương đối nhanh. Nếu đã biết dù chỉ một chút ngữ pháp và từ nguyên cơ bản, thậm chí bạn có thể học được trong một ngày. Dĩ nhiên, biết một phương pháp ghi nhớ vì đã học nó khác rất nhiều với việc mài giũa kỹ năng và nâng trình độ nhờ luyện tập lặp lại đều đặn. Ý tôi là, so với việc chỉ học thuộc bằng cách lặp lại như trước đây, bạn hoàn toàn có thể ghi nhớ nhiều từ hơn trong cùng một khoảng thời gian khi dùng kỹ thuật ghi nhớ, ngay cả khi chỉ học và luyện trong một ngày.

Ngược lại, nếu mục tiêu cao như đứng đầu toàn trường, đỗ một kỳ thi khó, tham gia và giành giải trong cuộc thi trí nhớ, hay làm chủ kỹ thuật ghi nhớ, thì trình độ cần đạt cũng cao hơn, và khối lượng cũng như thời gian luyện tập tất yếu phải tăng lên tương ứng. Thực ra, đây có lẽ là mục tiêu mà phần lớn người mới bắt đầu mong muốn.

Trong số đó, hãy cùng nói về thời gian luyện tập ước tính cần thiết, lấy ‘bậc thầy ghi nhớ’ làm chuẩn. Trước hết, cần biết ‘bậc thầy ghi nhớ’ nghĩa là trình độ nào, đúng không? Đó là trình độ khi đọc một đoạn cần học thuộc, dù không cần có ý thức nghĩ rằng mình phải dùng phương pháp ghi nhớ này hay kia, nội dung vẫn tự nhiên hiện lên trong đầu dưới dạng hình ảnh và đoạn phim, rồi có thể chuyển thành những hình ảnh trong tâm trí dễ ghi nhớ. Hoặc đó là trình độ có thể thực hiện một kỹ thuật ghi nhớ đòi hỏi tải nhận thức lớn như cung điện trí nhớ một cách nhẹ nhàng, không tốn sức và không cảm thấy gánh nặng nhận thức (như đọc một đoạn văn nhẹ nhàng). Ở mức này, có thể xem là bạn đã làm chủ kỹ thuật ghi nhớ.

Thời gian luyện tập ước tính để đạt đến trình độ bậc thầy ghi nhớ này là ‘khoảng từ 3 tháng đến vài chục năm’. Vì sao khoảng này rộng đến vậy? Có một số lý do.

1. Ngay từ đầu, số người làm chủ kỹ thuật ghi nhớ đã rất ít.

Thực ra, ngay cả việc chứng minh mình đã làm chủ kỹ thuật ghi nhớ cũng không dễ. Giả sử một người đã đỗ một kỳ thi khó tuyên bố rằng họ có thể đỗ dễ dàng vì đã làm chủ kỹ thuật ghi nhớ, cũng không có cách nào chứng minh được điều đó. Trên thực tế, họ có thể đã học hơn 3 năm nhưng lại nói dối rằng mình đã dùng kỹ thuật ghi nhớ và đỗ chỉ sau 6 tháng.

Không phải hoàn toàn không có cách chứng minh. Thành tích đoạt giải trong một ‘cuộc thi trí nhớ’ ít nhất là cách chứng minh khách quan nhất hiện có. Trong cuộc thi trí nhớ, tại hiện trường, tất cả thí sinh được cung cấp cùng một ‘thời gian ghi nhớ’, cùng một ‘thời gian nhớ lại’, và cùng một ‘thông tin (đề bài)’. Khác với các kỳ thi thông thường, nơi thời gian học tập đã bỏ ra trước đó của mỗi thí sinh chắc chắn khác nhau, tất cả thí sinh đều có cùng thời gian học. Vì vậy, nếu không thành thạo kỹ thuật ghi nhớ, thực tế không thể đạt thứ hạng cao trong cuộc thi trí nhớ.

Trong hoàn cảnh đó, chúng ta chỉ còn cách tìm hiểu thời gian luyện tập của họ qua lời chia sẻ sau khi đoạt giải, phỏng vấn, bài blog và những nội dung tương tự. Thời gian luyện tập của họ khác nhau một trời một vực. Có người, như tôi, đã luyện tập từ 2–3 năm cho đến vài chục năm trước khi tham gia và đạt thứ hạng tại cuộc thi; nhưng cũng có học viên chỉ sau đúng 3 tháng học với tôi đã giành á quân toàn năng. (Nhân tiện, người đó hiện là cô Yoonji Lee, giảng viên cao cấp của MetaMind, và ở cuộc thi tiếp theo cuối cùng đã vượt qua tôi để giành chức vô địch toàn năng.)

Có người làm chủ kỹ thuật ghi nhớ chỉ sau 3 tháng, nhưng cũng có người luyện vài năm vẫn chưa làm chủ được. Vì khoảng cách giữa mỗi người rất lớn, mỗi khi người mới bắt đầu hỏi về thời gian luyện tập, tôi thực sự khó trả lời. Nếu chỉ lấp lửng rằng “Mỗi người một khác, không có đáp án đúng.” thì cũng không ổn, nên tôi đành đưa ra một câu trả lời mơ hồ: “Nhanh thì 3–6 tháng, chậm thì có thể mất từ 1 năm trở lên.”

2. Các yếu tố tạo nên khác biệt cá nhân

Thiên hướng và khí chất bẩm sinh, môi trường mỗi người đã sống, lượng và chất lượng giáo dục đã tiếp nhận, cùng những trải nghiệm của mỗi người đều khác nhau. Ngay cả khi luyện cùng một bài trong cùng một khoảng thời gian, tốc độ tiến bộ của mỗi người chắc chắn vẫn khác nhau rất nhiều. Đặc biệt trong kỹ thuật ghi nhớ, khả năng hình dung, khả năng liên tưởng, khả năng tập trung, kiến thức nền sẵn có và thói quen học tập ảnh hưởng đáng kể đến kết quả luyện tập.

Ví dụ, người đã quen hình dung sinh động một cảnh trong đầu sẽ nhanh chóng thích nghi với quá trình chuyển thông tin mới thành hình ảnh. Ngược lại, có người dù được bảo hãy hình dung một quả táo cũng không thể hình dung rõ ngay cả màu sắc hay hình dạng của quả táo. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là người có khả năng hình dung kém sẽ không thể học kỹ thuật ghi nhớ. Chỉ là lúc đầu họ có thể cần nhiều thời gian và công sức hơn để chuyển thông tin thành hình ảnh, và do đó thời gian để đạt đến trình độ mục tiêu cũng có thể dài hơn.

Lượng kiến thức và kinh nghiệm sẵn có cũng rất quan trọng. Kỹ thuật ghi nhớ không hẳn là kỹ năng lưu trữ thông tin hoàn toàn mới trong một trạng thái trống rỗng, mà gần với việc kết nối thông tin mới tiếp nhận với kiến thức hoặc hình ảnh đã biết. Vì vậy, người có kiến thức và trải nghiệm phong phú trong nhiều lĩnh vực sẽ có nhiều nguyên liệu hơn để kết nối thông tin mới. Cùng nhìn một từ hay một khái niệm, có người lập tức nghĩ ra nhiều hình ảnh và câu chuyện, trong khi có người lại phải suy nghĩ rất lâu vì không tìm được chất liệu để liên tưởng.

Tính cách và cách tư duy cũng có ảnh hưởng. Người quá cầu toàn hoặc cố làm cho mọi liên tưởng đều có lý về mặt logic đôi khi lại luyện tập chậm hơn. Hình ảnh giúp lưu giữ ký ức tốt không nhất thiết phải thực tế hay logic. Hình ảnh càng cường điệu, buồn cười và đôi khi vô lý thì càng dễ in sâu; nhưng nếu thấy ngượng ngùng hoặc liên tục tự kiểm duyệt rằng ‘Mình có được phép tưởng tượng một điều vô lý như thế này không?’, bạn sẽ mất quá nhiều thời gian chỉ để tạo ra một hình ảnh.

Ngược lại, người nhanh chóng hình dung rồi tiếp tục thay vì cố tạo hình ảnh hoàn hảo ngay từ đầu thường thích nghi nhanh hơn khi áp dụng vào thực tế. Bởi dù liên tưởng ban đầu hơi vụng về, khi lặp lại nhiều lần, bạn sẽ cảm nhận được hình ảnh nào dễ nhớ, và dần phát triển khả năng tạo hình ảnh trong tâm trí hiệu quả trong thời gian ngắn.

Thái độ đối với việc luyện tập và tính bền bỉ cũng không thể bỏ qua. Quan trọng không kém việc bạn luyện bao nhiêu giờ mỗi ngày là bạn đã luyện tập đều đặn trong bao lâu, cũng như bạn có xác định chính xác điểm yếu của mình để bổ sung hay không. Trong nhiều trường hợp, tập trung luyện 30 phút đến 1 giờ mỗi ngày sẽ hiệu quả hơn là dồn 5 giờ vào một ngày duy nhất trong tuần. Đó là vì kỹ thuật ghi nhớ không chỉ dừng lại ở việc hiểu phương pháp, mà còn là quá trình lặp lại việc chuyển đổi hình ảnh, sắp xếp hình ảnh trong không gian và nhớ lại để biến chúng thành một thói quen tư duy tự động.

Chỉ lặp lại cùng một vấn đề có thể khiến năng lực bị đình trệ. Bạn cần phân biệt mình chậm ở bước chuyển thông tin thành hình ảnh, mắc lỗi khi đặt hình ảnh vào cung điện trí nhớ, hay đã nhớ nhưng thứ tự khi nhớ lại thường bị xáo trộn. Sau đó, bạn phải luyện tập phù hợp với nguyên nhân đó. Đây cũng là lý do người nhận được phản hồi đúng hoặc ghi lại và phân tích quá trình thực hiện của mình thường tiến bộ nhanh hơn người chỉ dựa vào cảm giác để luyện tập một mình.

Cuối cùng, đúng là năng lực bẩm sinh ảnh hưởng đến tốc độ tiến bộ, nhưng khác biệt về năng lực bẩm sinh không quyết định giới hạn của trình độ cuối cùng. Người từng hình dung vụng về và liên tưởng chậm vẫn có thể đạt đến trình độ xuất sắc nhờ luyện tập đều đặn. Chỉ là vì điểm xuất phát, tốc độ học tập và hiệu quả luyện tập khác nhau, nên thời gian cần để đạt cùng một mục tiêu cũng chênh lệch rất lớn.

Ngoài ra, ảnh hưởng của tuổi tác cũng không thể xem nhẹ. Cũng như các môn thể thao hay kỹ năng khác, kỹ thuật ghi nhớ có xu hướng thích nghi với cách tư duy mới nhanh hơn nếu bắt đầu tương đối trẻ. Trên thực tế, trong các cuộc thi thể thao trí nhớ, các vận động viên trẻ thường có màn thể hiện nổi bật; và qua thời gian dài hướng dẫn kỹ thuật ghi nhớ, tôi cũng nhận thấy học sinh nhỏ tuổi thường tiến bộ nhanh hơn người trưởng thành.

Có lẽ vì khi trưởng thành, cách tư duy dựa nhiều vào ngôn ngữ và văn bản dần trở nên cố định, nên việc tự do hình dung hình ảnh hoặc tưởng tượng những cảnh kỳ quặc có thể trở nên khó hơn. Bạn cũng hình thành thói quen tự kiểm duyệt những suy nghĩ sáng tạo hoặc phi logic. Nhưng muốn giỏi kỹ thuật ghi nhớ thì ngược lại, bạn phải có thể thoải mái tưởng tượng những điều phi thực tế, cường điệu và kỳ quặc. Một cảnh vô lý sẽ in sâu vào trí nhớ hơn nhiều so với một cảnh bình thường và logic.

Điều đó hoàn toàn không có nghĩa là người trưởng thành không thể giỏi kỹ thuật ghi nhớ. Người trưởng thành có lợi thế là sở hữu nhiều kiến thức nền và kinh nghiệm hơn học sinh nhỏ tuổi, hiểu rõ mục đích học tập của mình hơn, và có thể tự kiểm tra quá trình luyện tập. Dù lúc đầu tư duy bằng hình ảnh có thể lạ lẫm, bạn hoàn toàn có thể trở nên quen thuộc nếu luyện tập đều đặn. Tốc độ tiến bộ có thể chậm hơn học sinh nhỏ tuổi, nhưng sự kiên nhẫn và bền bỉ để đi đến mục tiêu cũng là vũ khí của người học trưởng thành.

Ngoài ra, không thể hình dung trong đầu những hình ảnh rõ nét như ảnh chụp cũng không có nghĩa là bạn không thể sử dụng kỹ thuật ghi nhớ. Điều quan trọng không kém độ rõ nét của hình ảnh là tạo ra mối quan hệ giữa các thông tin, rồi kết nối chúng với một địa điểm hoặc câu chuyện để sau này có thể nhớ lại. Kỹ thuật ghi nhớ vẫn có thể hoạt động đầy đủ chỉ với hình dạng mờ, chuyển động, cảm giác không gian, âm thanh, cảm xúc hoặc cảm giác mang tính khái niệm.

Cuối cùng, thời gian cần để đạt đến trình độ mục tiêu là kết quả tổng hợp của năng lực bẩm sinh, nỗ lực rèn luyện, hoàn cảnh và môi trường của mỗi người. Điểm xuất phát, tần suất và cường độ luyện tập, phương pháp luyện tập, chất lượng phản hồi, tính bền bỉ và mục đích học tập cùng nhiều yếu tố khác đều tác động lẫn nhau. Vì vậy, bạn không cần nghĩ rằng mình nhất định phải đạt được trong 3 tháng chỉ vì người khác đã đạt một trình độ nào đó trong 3 tháng. Điều quan trọng không phải là so sánh với người khác, mà là kiểm tra xem mình có đang dần nhanh và chính xác hơn so với chính mình trước đây hay không.

Vì vậy, tôi lại khuyên học viên đừng đặt ra mục tiêu. ‘Mục tiêu’ ở đây không phải là thói quen luyện tập theo từng ngày trong tuần hay việc hoàn thành đủ khối lượng luyện tập mỗi ngày. Tôi đang nói đến những ‘mục tiêu trung gian phục vụ cho một mục tiêu khác’, như ‘làm chủ kỹ thuật ghi nhớ’. Ngay khi bạn bước vào việc luyện tập kỹ thuật ghi nhớ như một phương tiện để đạt mục tiêu, mỗi buổi luyện tập hằng ngày sẽ trở thành địa ngục, nơi bạn liên tục cảm nhận khoảng cách với đích đến và nếm trải nỗi thất vọng vì thất bại. Hãy cứ dùng kỹ thuật ghi nhớ để tưởng tượng những hình ảnh kỳ quặc và những cảnh thú vị, kinh ngạc trước những ký ức tự nhiên hiện lên, rồi tận hưởng khoảnh khắc ấy. Cứ như vậy, đến một lúc nào đó bạn sẽ nhận ra mình đã đạt đến trình độ từng mong muốn.

Mỗi ngày nên luyện tập bao lâu?

Tiếp theo, tôi sẽ nói về khoảng thời gian nên đầu tư trong một ngày cho việc luyện tập kỹ thuật ghi nhớ.

Nói kết luận trước, với người mới học kỹ thuật ghi nhớ, khoảng 30 phút đến 1 giờ mỗi ngày là thực tế nhất. Tất nhiên, bạn cũng có thể luyện 2–3 giờ hoặc hơn mỗi ngày, nhưng người mới bắt đầu không nhất thiết phải có thời gian luyện tập thật dài. Ngược lại, nếu cố luyện quá lâu, khả năng tập trung có thể giảm, quá trình chuyển đổi hình ảnh ngày càng chậm lại và bạn có thể bắt đầu cảm thấy áp lực với chính việc luyện tập.

Luyện kỹ thuật ghi nhớ không phải là việc học bằng cách nhìn chằm chằm vào một bài tập trong thời gian dài. Bạn phải chuyển thông tin thành hình ảnh, tạo mối quan hệ giữa các hình ảnh, đặt chúng vào các địa điểm trong cung điện trí nhớ, rồi nhớ lại theo đúng thứ tự. Quá trình này sử dụng nhiều năng lượng nhận thức hơn bạn tưởng. Nếu đã tập trung đúng cách để luyện kỹ thuật ghi nhớ trong một giờ, bạn thậm chí có thể cảm thấy mệt hơn nhiều so với một giờ học thông thường.

Vì vậy, lúc đầu điều quan trọng là duy trì mức độ tập trung cao thay vì kéo dài thời gian. Tập trung luyện 30 phút mỗi ngày tốt hơn nhiều so với luyện qua loa trong hai giờ.

Cá nhân tôi khuyên bạn lấy các tiêu chí sau làm mốc.

• Người mới bắt đầu học kỹ thuật ghi nhớ: 30 phút–1 giờ mỗi ngày
• Giai đoạn củng cố nền tảng: 1–2 giờ mỗi ngày
• Giai đoạn hướng đến tiến bộ nhanh: 2–3 giờ mỗi ngày
• Giai đoạn chuẩn bị cho cuộc thi trí nhớ: từ 3 giờ mỗi ngày trở lên

Tuy nhiên, đây chỉ là những mốc ước tính. Nếu muốn sử dụng kỹ thuật ghi nhớ cho việc học ở trường hoặc thi chứng chỉ, bạn không nhất thiết phải dành riêng một khoảng thời gian dài để luyện kỹ thuật ghi nhớ. Bởi quá trình chuyển nội dung đã học thành hình ảnh và đặt chúng vào cung điện trí nhớ trong lúc học thực tế cũng có thể chính là việc luyện kỹ thuật ghi nhớ.

Ngược lại, nếu mục tiêu là đạt thành tích cao trong cuộc thi trí nhớ, câu chuyện sẽ khác. Bạn phải ghi nhớ nhanh và chính xác nhiều môn như số, bài, khuôn mặt và tên, từ ngữ, các niên đại lịch sử trong thời gian giới hạn, nên chỉ biết cách áp dụng phương pháp ghi nhớ là chưa đủ. Bạn còn phải liên tục đo lường và cải thiện tốc độ chuyển đổi hình ảnh, tốc độ đặt hình ảnh và độ chính xác khi nhớ lại.

Điểm quan trọng ở đây không phải là cứ tăng thời gian luyện tập, mà là sử dụng thời gian phù hợp với điểm yếu hiện tại của mình. Nếu bạn chuyển số thành hình ảnh nhanh nhưng gặp khó khăn khi kết hợp các hình ảnh với nhau hoặc để các hình ảnh trộn lẫn trong cung điện trí nhớ, bạn cần luyện phân biệt từng địa điểm, đặt hình ảnh và kết hợp hình ảnh. Nếu khi ghi nhớ bạn cảm thấy mình đã nhớ tốt nhưng lúc nhớ lại thứ tự thường xuyên bị đảo lộn, có thể vấn đề nằm ở lộ trình nhớ lại và cách ôn tập.

Quan trọng hơn “Hôm nay tôi đã luyện bao nhiêu giờ?” là “Hôm nay tôi đã phát hiện vấn đề gì và cải thiện điều gì?”

Nên luyện tập mấy ngày mỗi tuần?

Kỹ thuật ghi nhớ nên được sử dụng thường xuyên, dù mỗi lần chỉ ngắn, thay vì dồn tất cả vào một lần.

Ví dụ, luyện 1 giờ mỗi ngày từ thứ Hai đến thứ Sáu sẽ có lợi cho việc nâng cao trình độ hơn là chỉ luyện 5 giờ vào Chủ nhật. Bởi kỹ thuật ghi nhớ không chỉ là kiến thức, mà còn là một dạng thói quen tư duy.

Lúc đầu, mỗi khi đọc một đoạn văn, bạn phải có ý thức tự hỏi: ‘Mình sẽ chuyển nội dung này thành hình ảnh nào?’, ‘Mình nên đặt nó ở địa điểm nào?’. Nhưng nếu lặp lại quá trình này thường xuyên, dần dần hình ảnh sẽ hiện lên ngay khi bạn nhìn thấy thông tin, và bạn sẽ có thể kết nối thông tin với kiến thức hoặc địa điểm sẵn có mà không cần đặc biệt ý thức về điều đó.

Nếu mục đích là học tập thông thường, tôi khuyên bạn nên luyện khoảng 4–5 ngày mỗi tuần. Luyện mỗi ngày cũng được, nhưng bạn không nhất thiết phải tập không sót một ngày nào. Vào những ngày quá mệt hoặc khó hình dung ra hình ảnh, bạn có thể nghỉ ngơi đầy đủ.

Điều quan trọng là không vì nghỉ một ngày mà từ bỏ toàn bộ việc luyện tập. Nhiều người chỉ cần không giữ được kế hoạch luyện tập trong một hoặc hai ngày là nghĩ rằng ‘mình đã phá hỏng kế hoạch rồi’ và dừng hẳn. Tuy nhiên, năng lực kỹ thuật ghi nhớ được tạo nên bởi quá trình luyện tập tích lũy trong nhiều tháng, chứ không phải bởi thành công hay thất bại của một ngày.

Bạn có thể bắt đầu theo nhịp sau.

• Thứ Hai–Thứ Sáu: luyện nền tảng và các môn thể thao trí nhớ 30 phút mỗi ngày
• Thứ Bảy: luyện áp dụng kỹ thuật ghi nhớ vào việc học thực tế hoặc một bài viết dài
• Chủ nhật: nghỉ ngơi hoặc ôn lại những nội dung đã ghi nhớ trong tuần

Ngay cả khi là người muốn luyện thật nhiều, bạn cũng nên nghỉ ngơi hoàn toàn khoảng một ngày trong tuần. Hãy nghĩ rằng nghỉ ngơi không phải là khoảng thời gian không luyện tập, mà là quá trình phục hồi khả năng tập trung cho buổi luyện tập tiếp theo.

Nên luyện tập những gì?

Muốn nâng cao trình độ kỹ thuật ghi nhớ, bạn không nên chỉ lặp đi lặp lại việc sử dụng cung điện trí nhớ. Cần chia nhỏ và luyện tập nhiều năng lực tạo nên kỹ thuật ghi nhớ.

Nhìn chung, bạn cần những năng lực sau.

1. Khả năng chuyển đổi hình ảnh

Đây là khả năng chuyển từ ngữ, câu, con số và các khái niệm trừu tượng thành những hình ảnh dễ ghi nhớ.

Ví dụ, nếu cố ghi nhớ nguyên văn những khái niệm vô hình như ‘tăng trưởng kinh tế’ hay ‘trách nhiệm xã hội’ dưới dạng văn bản, bạn sẽ gặp khó khăn. Cần cụ thể hóa chúng, chẳng hạn biến tăng trưởng kinh tế thành một biểu đồ màu vàng vút lên trong khi những tờ đô la bay phấp phới, còn trách nhiệm xã hội thành một người cõng quả địa cầu nặng trên lưng.

Lúc đầu, việc hình ảnh hóa những từ ngữ và khái niệm trừu tượng có thể khó. Vì vậy, bạn nên bắt đầu luyện với số hoặc bài — những môn thi thể thao trí nhớ — cùng các từ đơn giản. Khi mới bắt đầu luyện, có thể bạn sẽ mất khá lâu để tạo ra một hình ảnh. Tuy nhiên, nếu lặp lại việc chuyển đổi nhiều loại thông tin thành hình ảnh, những hình ảnh thường dùng sẽ dần tích lũy, và tốc độ chuyển đổi sẽ dần nhanh hơn.

2. Khả năng kết hợp

Đây là khả năng liên kết mạnh mẽ từng hình ảnh với nhau.

Bạn cần khiến các hình ảnh va vào nhau, chuyển động, phát ra âm thanh hoặc biến đổi hình dạng trong cùng một cảnh. Một cảnh trong đó các hình ảnh tương tác mạnh với nhau sẽ dễ nhớ hơn một cảnh chỉ có nhiều đồ vật xếp cạnh nhau.

Ví dụ, nếu cần kết nối quả táo và chiếc ô tô, một cảnh quả táo nằm cạnh ô tô sẽ kém hiệu quả hơn nhiều so với cảnh một quả táo khổng lồ rơi xuống nóc ô tô và nước táo bắn tung tóe.

3. Khả năng sử dụng cung điện trí nhớ

Đây là khả năng đặt tuần tự những hình ảnh cần nhớ tại từng địa điểm trong một không gian quen thuộc.

Người mới bắt đầu thường nhầm thứ tự các địa điểm hoặc mắc lỗi đặt quá nhiều thông tin vào một địa điểm. Lúc đầu, bạn nên dùng những nơi cực kỳ quen thuộc như nhà, trường học hoặc tuyến đường đi làm, đồng thời phân biệt rõ khoảng cách giữa từng điểm (Locus) trong đó.

Ưu tiên tạo ra những địa điểm có thể sử dụng ổn định hơn là tạo thật nhiều cung điện trí nhớ. Ban đầu, bạn nên bắt đầu với một hoặc hai nơi như nhà và công viên, học đến mức có thể di chuyển tự nhiên mà không cần nhìn lại thứ tự, rồi mới mở rộng.

Nếu hình thành thói quen mỗi sáng vừa thức dậy, nhắm mắt và nằm yên, đi một vòng cung điện trí nhớ của mình (thói quen buổi sáng), đó có thể trở thành nền tảng rất tốt để nâng cao năng lực.

4. Khả năng nhớ lại

Nhớ lại là phần dễ bị bỏ qua một cách đáng ngạc nhiên trong quá trình luyện kỹ thuật ghi nhớ.

Nhiều người chỉ tập trung vào việc đưa thông tin vào cung điện trí nhớ mà không luyện đủ việc lấy thông tin ra. Tuy nhiên, ký ức chỉ có ý nghĩa khi bạn có thể lấy thông tin ra chính xác lúc cần, chứ không phải chỉ khi đã lưu trữ nó.

Bạn nên thử nhớ lại không chỉ ngay sau khi ghi nhớ mà cả sau một khoảng thời gian nhất định. Ngoài việc nhớ lại từ đầu, bạn cũng nên luyện nhớ lại từ một điểm giữa chừng, nhớ theo thứ tự ngược, hoặc chỉ tìm một mục cụ thể.

5. Khả năng áp dụng thực tế

Ghi nhớ tốt các từ ngẫu nhiên hay con số không có nghĩa là bạn sẽ lập tức học giỏi. Tuy nhiên, nếu không thể áp dụng kỹ thuật ghi nhớ ngay cả với thông tin đơn giản như từ hay số, thì việc áp dụng nó vào nội dung học thực tế gồm các khái niệm trừu tượng và những đoạn văn lại càng khó hơn.

Trong việc học ở trường hay chuẩn bị cho kỳ thi, bạn phải hiểu ý nghĩa và cấu trúc của khái niệm, phân biệt những nội dung tương tự, rồi truy xuất chúng phù hợp với câu hỏi. Đặc biệt, không nên áp dụng kỹ thuật ghi nhớ cho mọi nội dung, mà nên tập trung vào các khái niệm khó hiểu hoặc những khái niệm trong các câu hỏi bạn thường làm sai. Vì vậy, sau khi đã có nền tảng cơ bản, bạn nên từng bước áp dụng kỹ thuật ghi nhớ vào giáo trình và tài liệu mình thực sự đang học.

Nếu mục tiêu là cuộc thi trí nhớ, bạn cần luyện tập tập trung vào các môn thi của cuộc thi. Nếu mục tiêu là từ vựng ngoại ngữ, bạn cần luyện kết nối cách phát âm với nghĩa. Nếu mục tiêu là đỗ kỳ thi, bạn cần luyện cách hệ thống hóa mục lục, khái niệm cốt lõi, điều kiện và các trường hợp ngoại lệ rồi ghi nhớ chúng.

Kỹ thuật ghi nhớ không phải là một kỹ năng duy nhất được áp dụng theo cùng một hình thức cho mọi mục đích. Phương pháp ghi nhớ và cách luyện tập phù hợp cần thay đổi theo mục tiêu.

Thói quen luyện tập được đề xuất cho người mới bắt đầu

Nếu giả định mỗi ngày luyện khoảng một giờ, bạn có thể sắp xếp như sau.

10 phút: Chuyển đổi hình ảnh

Nhìn vào các từ ngẫu nhiên hoặc con số rồi nhanh chóng chuyển chúng thành hình ảnh. Lúc đầu, hãy tập trung vào việc nghĩ ra một từ có liên quan trong một khoảng thời gian nhất định hơn là độ hoàn chỉnh của hình ảnh.

• Môn thi được đề xuất: Số, Bài, Từ, Tên

15 phút: Luyện kết hợp

Kết hợp nhiều hình ảnh thành một cảnh hoặc một đoạn phim. Hãy chủ động sử dụng chuyển động, âm thanh, thay đổi kích thước, cảm xúc và va chạm. Thay vì kết hợp quá nhiều hình ảnh ngay từ đầu, hãy luyện với suy nghĩ rằng mỗi ngày sẽ tăng thêm một hình ảnh.

• Môn thi được đề xuất: Hình ảnh, Khuôn mặt & Tên

20 phút: Luyện cung điện trí nhớ

Đặt 10–20 thông tin vào cung điện trí nhớ rồi nhớ lại theo thứ tự. Khi đã quen, hãy tăng dần lượng thông tin cần ghi nhớ.

• Môn thi được đề xuất: Từ ngẫu nhiên, Số, Bài

10 phút: Nhớ lại sau một khoảng thời gian

Thử nhớ lại những nội dung đã ghi nhớ trước đó hoặc những thông tin đã học thuộc ở đầu buổi luyện tập. Với phần không nhớ được, hãy kiểm tra xem hình ảnh nào yếu.

5 phút: Ghi chép luyện tập

Ghi lại ngắn gọn lượng thông tin đã nhớ, thời gian đã mất, số lỗi và phần cảm thấy khó.

Ghi chép luyện tập quan trọng hơn bạn tưởng. Nếu không ghi lại, bạn sẽ khó biết chính xác mình có đang tiến bộ hay không, và rất dễ hiểu lầm rằng ‘dù luyện thế nào cũng không tiến bộ’ vì cảm giác của những ngày làm chưa tốt thường đọng lại mạnh hơn.

Ví dụ, lúc đầu bạn mất 10 phút để nhớ 20 từ và sai 5 từ, nhưng hai ngày sau bạn nhớ 20 từ trong 11 phút và chỉ sai 1 từ, thì đó rõ ràng là một bước tiến. Nhận ra những thay đổi như vậy cũng giúp bạn tiếp tục luyện tập.

Tuy nhiên, bạn không cần thử phá kỷ lục cao nhất mỗi ngày. Tốt hơn là chia các ngày thành ngày nâng độ chính xác, ngày nâng tốc độ, ngày xây một cung điện trí nhớ mới và ngày áp dụng vào việc học thực tế.

Nếu lần nào cũng chỉ cố tăng tốc, hình ảnh có thể trở nên sơ sài và độ chính xác giảm xuống. Ngược lại, nếu luôn ghi nhớ quá chậm vì quá sợ sai, tốc độ sẽ không được cải thiện. Bạn cần điều chỉnh sự cân bằng giữa tốc độ và độ chính xác.

Đến mức nào thì có thể nói đã làm chủ kỹ thuật ghi nhớ?

Khó có thể đánh giá đã làm chủ kỹ thuật ghi nhớ hay chưa chỉ bằng việc bạn có thể học thuộc bao nhiêu thông tin.

Ngay cả khi có thể nhớ 100 từ ngẫu nhiên trong 5 phút, bạn vẫn có thể không sử dụng tốt kỹ thuật ghi nhớ trong việc học thực tế. Ngược lại, dù không có thành tích trong cuộc thi trí nhớ, nếu bạn có thể cấu trúc và ghi nhớ nhanh, chính xác nội dung trong lĩnh vực mình học, thì xét về ý nghĩa thực tiễn, bạn vẫn có thể được xem là đã đạt trình độ cao.

Theo tôi, tiêu chí của một bậc thầy ghi nhớ gồm những điều sau.

Thứ nhất, khi tiếp nhận thông tin, hình ảnh và liên tưởng tự nhiên xuất hiện mà bạn không cần lần nào cũng có ý thức nghĩ rằng mình phải sử dụng phương pháp ghi nhớ. Chẳng hạn, ngay cả khi nội dung câu văn trong sách mang tính trừu tượng, hình ảnh và cảnh liên quan cũng tự động hiện lên trong đầu.

Thứ hai, khi sử dụng cung điện trí nhớ, bạn không cảm thấy gánh nặng nhận thức lớn trong quá trình tìm địa điểm và đặt hình ảnh.

Thứ ba, bạn có thể lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng loại thông tin khác nhau như số, từ, câu, khái niệm, nhân vật và thứ tự.

Thứ tư, khi ghi nhớ thất bại, bạn có thể tự xác định nguyên nhân và sửa chữa.

Thứ năm, bạn có thể sử dụng kỹ thuật ghi nhớ trôi chảy không chỉ trong luyện trí nhớ mà cả trong việc học, công việc và đời sống hằng ngày.

Thứ sáu, ngay cả với thông tin mới gặp lần đầu, bạn vẫn có thể kết nối nó với kiến thức sẵn có của mình để nhanh chóng xây dựng một hệ thống ghi nhớ.

Cuối cùng, bậc thầy ghi nhớ không phải là người biết thật nhiều phương pháp ghi nhớ. Đó là người có thể chọn phương pháp phù hợp với tình huống, sử dụng nó tự nhiên mà không cần nhiều nỗ lực, và lấy thông tin ra chính xác khi cần.

Trên thực tế, nên dự tính mất bao lâu?

Ở phần trước, tôi đã nói thời gian cần để làm chủ kỹ thuật ghi nhớ có thể ngắn là 3 tháng và dài là vài chục năm. Tuy nhiên, một số người có thể cảm thấy khoảng này quá rộng nên khó trở thành một tiêu chí thực tế.

Dựa trên kinh nghiệm của mình, tôi chia các giai đoạn tiến bộ cụ thể hơn như sau.

Một ngày–một tuần

Đây là giai đoạn bạn hiểu phương pháp liên tưởng cơ bản và nguyên lý của cung điện trí nhớ, rồi có thể áp dụng chúng cho những từ ngắn hoặc danh sách ngắn.

Với thông tin tương đối đơn giản như từ tiếng Anh hay danh sách đồ cần mua, bạn có thể trải nghiệm việc ghi nhớ hiệu quả hơn cách học thuộc lặp lại thông thường ngay từ ngày đầu học.

2 tuần–1 tháng

Đây là giai đoạn bạn dần quen với quá trình chuyển thông tin thành hình ảnh và có thể sử dụng một cung điện trí nhớ quy mô nhỏ.

Tuy nhiên, lúc này bạn vẫn có thể mất nhiều thời gian để tạo một hình ảnh, việc kết hợp các hình ảnh chưa tự nhiên, và bản thân việc sử dụng phương pháp ghi nhớ có thể vẫn tạo cảm giác nặng nề.

3 tháng–6 tháng

Nếu đã luyện tập đều đặn, đây là thời kỳ nền tảng kỹ thuật ghi nhớ được tự động hóa ở một mức độ nhất định.

Tốc độ chuyển đổi hình ảnh nhanh hơn, bạn có thể sử dụng nhiều cung điện trí nhớ, và bắt đầu từng bước áp dụng kỹ thuật ghi nhớ vào nội dung mình đang học. Tùy môi trường luyện tập và khác biệt cá nhân, cũng có người tiến bộ nhanh đến mức đạt thành tích tốt trong cuộc thi trí nhớ ngay trong khoảng thời gian này.

6 tháng–1 năm

Đây là giai đoạn bạn áp dụng kỹ thuật ghi nhớ cho nhiều loại thông tin khác nhau và có thể nắm được điểm yếu cũng như điểm mạnh của mình.

Đến mức này, bạn bắt đầu thoát khỏi việc chỉ làm theo những kỹ thuật đã học và xây dựng hệ thống hình ảnh cùng chiến lược ghi nhớ của riêng mình. Bạn cũng có thể sử dụng kỹ thuật ghi nhớ tương đối ổn định trong việc học và công việc.

Từ 1 năm trở lên

Đây là giai đoạn kỹ thuật ghi nhớ dần được thấm vào bạn như một cách tư duy chứ không còn chỉ là một kỹ năng.

Ngay khi nhìn thấy thông tin, bạn tự nhiên nắm bắt được cấu trúc, hình ảnh và mối liên hệ, đồng thời có thể kết hợp nhiều phương pháp ghi nhớ theo mục đích. Nếu muốn hướng đến thành tích cao trong cuộc thi trí nhớ hoặc tự do xử lý thông tin thuộc nhiều lĩnh vực, bạn có thể vẫn cần luyện tập trong thời gian dài sau giai đoạn này.

Tất nhiên, khoảng thời gian này thay đổi rất nhiều tùy theo bạn luyện bao lâu mỗi ngày và luyện theo cách nào. Một năm của người chỉ luyện nhẹ nhàng mỗi tuần một lần không thể giống một năm của người luyện tập tập trung mỗi ngày.

Ngoài ra, kỹ thuật ghi nhớ không có thời điểm tốt nghiệp rõ ràng. Ban đầu, mục tiêu của bạn có thể là nhớ 20 từ; khi làm được rồi, bạn sẽ muốn nhớ 50 từ, rồi muốn nhớ nhanh hơn hoặc duy trì lâu hơn. Khi bắt đầu áp dụng vào việc học, bạn sẽ muốn ghi nhớ không chỉ những danh sách đơn giản mà cả các khái niệm phức tạp và cấu trúc logic.

Vì vậy, bậc thầy ghi nhớ không phải là một điểm đến duy nhất bỗng nhiên đạt được vào một ngày nào đó, mà gần với một hướng đi trong đó quá trình ghi nhớ dần trở nên tự nhiên và thoải mái hơn.

Lời kết

Việc những người muốn học kỹ thuật ghi nhớ tò mò về thời gian luyện tập là điều hoàn toàn tự nhiên. Nếu không biết mình có thể đạt mục tiêu hay cần đầu tư bao nhiêu thời gian, bạn có thể do dự không muốn bắt đầu.

Tuy nhiên, một trong những suy nghĩ cần cảnh giác nhất khi học kỹ thuật ghi nhớ là sự nóng vội kiểu ‘nhất định phải làm chủ trong vài tháng’. Học kỹ thuật ghi nhớ nhanh và học đúng cách là hai chuyện khác nhau. Nếu ngay từ đầu chỉ cố ghi nhớ thật nhanh, hình ảnh và liên tưởng có thể trở nên sơ sài; nếu so sánh mình với thành tích của người khác, bạn có thể đánh mất niềm vui luyện tập.

Lúc đầu, bắt đầu bằng việc ghi nhớ thật tốt mười từ cũng được. Dù mất 30 giây để tạo một hình ảnh cũng không sao. Nếu luyện tập đều đặn, 30 giây sẽ thành 10 giây, rồi rút xuống còn vài giây, và một ngày nào đó sẽ đến lúc hình ảnh tự hiện lên mà không cần nhiều nỗ lực.

Không thể khẳng định chính xác cần bao nhiêu tháng để làm chủ kỹ thuật ghi nhớ. Có người có thể đạt đến trình độ đáng kinh ngạc chỉ sau 3 tháng, trong khi có người lại tiến bộ chậm rãi qua nhiều năm luyện tập.

Điều chắc chắn là nếu luyện tập đều đặn bằng phương pháp đúng, bạn nhất định sẽ tiến bộ so với lúc ban đầu. Tài năng cần thiết nhất để trở thành một bậc thầy ghi nhớ không chỉ là trí nhớ xuất sắc hay khả năng tưởng tượng sống động. Đó là sự bền bỉ: phát huy siêu nhận thức để chấp nhận phần còn thiếu của mình, xem xét lại những lần ghi nhớ thất bại, và hôm nay lại thử chuyển thông tin thành hình ảnh thêm một lần nữa.

Vì vậy, đừng cố sử dụng kỹ thuật ghi nhớ một cách hoàn hảo ngay từ đầu. Trước hết, hãy chuyển một thông tin thành hình ảnh, đặt nó vào một địa điểm, rồi thử nhớ lại sau một lát. Càng lặp lại quá trình nhỏ ấy, kỹ thuật ghi nhớ sẽ càng không còn là một kỹ năng đặc biệt phải gượng ép sử dụng, mà dần trở thành cách tư duy tự nhiên giúp bạn hiểu và ghi nhớ thông tin.